Tijdgeest

Dag jongen,

Eigenlijk zou ik de befaamde spiegelproef* moeten doen om zeker te zijn, maar dat lijkt overbodig: je zelfbewustzijn is ingetreden!

Ziedaar, een zin met een uitroepteken, want het wordt nog steeds als het belangrijkste evenement van het menselijk leven geacht. Vroeger zei men dat het zelfbewustzijn ons scheidde van de dieren, maar de spiegelproef is ook bij een aantal soorten positief uitgedraaid, dus die strenge scheiding vervalt.

Het was me al eerder opgevallen dat je de onwetende, zalige baby-peutertijd ontgroeid was, maar er heerste toch nog twijfel, tot voor kort:

Je stond recht op het verzorgingskussen, riep ‘KIJ, KIJ!’ en wees naar de lege, witte muur tegenover je. Eerst zag ik niet wat je bedoelde, ik kan traag zijn, maar uiteindelijk tekende het grijze, uitvergrote silhouet van je arm en de friemelende hand zich duidelijk af in het lentelicht. ‘KIJ!’ Jij die de controle had en de geprojecteerde schaduw die volgde. Je kirde van plezier.

Door de gratie van dat schisma kan je nu spreken van een identiteit die gevormd wordt.

De intrede van het zelfbewustzijn is een scheiding van lichaam en geest. Het koppelt de geest los van wat het lichaam wil. Vanaf nu bepalen die cellen in je hoofd wat je voelt, denkt, wilt… Vroeger dicteerde je lichaam wat belangrijk was: ETEN, VERSCHONING, ETEN, KNUFFELS, NU! Lichamelijke functies worden, zelfs nu nog, als dierlijk omschreven. De geest is heilig en dus is de loskoppeling ervan een mijlpaal.

Nu begint echter ook het levenslange pad waarbij je verantwoordelijk geacht zult worden voor je daden. Afgezien van die momenten waarin ‘zinsverbijstering’ een rol spelen -en je dus handelde in functie van je lichaam, of een kracht sterker dan je geest- zul jij opdraaien voor de slechte dingen die je doet: spullen breken, verdriet brengen, criminele handelingen, … Gelukkig krijg je nu ook de eer voor alle goede zaken die je verricht, zoals liefhebben en onzelfzuchtig zijn. Zo gaat dat in de wereld, … voor een groot deel toch.

Er is namelijk nog die andere geest, die overkoepelende, allesomvattende geest: de tijdgeest. De tijdgeest is al die tijd oppermachtig geweest. Mensen konden de wreedste zaken plegen: genocide, veroveringen, verkrachtingen, het offeren van maagden, het industrieel doden van dieren voor hun vlees, het minderwaardig maken van rassen, ad infinitum.

Alles werd overkapt door ‘de tijdgeest’. Je kon het (klein)kind zijn van een Nazi en toch vrijwaard worden van blaam, want je voorvaderen waren onder de invloed van een tijdgeest. Zo dachten de mensen vroeger, het was ‘normaal’. Ze zeggen het steevast met het geloof dat dit nu niet meer waar zou zijn.

Een foute keuze werd al die tijd vergoelijkt onder het mom van ‘Ze wisten niet beter’: Wir haben es nicht gewußt. De wereld is tegenwoordig echter zo verbonden; informatie ligt overal voor het grijpen. Onwetendheid is geen optie meer.

De tijdgeest is groter, ongrijpbaarder, minder duidelijk afgelijnd en dus boezemt ze angst in. Wat moet je volgen? Kies je voor het ene verhaal, en doe je waarvan jij denkt dat het goed is, of volg je de anderen, en zie je wel waar de geschiedenis de lijn trekt?

Doordat de tijdgeest zo groot is, beweegt ze langzamer, ze is traag, log en tamelijk vormvast. Je hebt als mens dus tijd genoeg om een eigen mening te vormen, één die meegaat met de stroom of één die er tegenin zwemt.

Er schuilt gevaar in de polarisatie: is de huidige denktrant goed of is ze slecht?

Enerzijds willen mensen tot een groep behoren. Al van jongs af aan is het duidelijk dat diegene die niet bij een groep hoort, gevaarlijk is. Zeker in de tienerjaren doen we erg ons best om aansluiting te vinden (en tegelijk zetten we onszelf af tegen dat andere gezag: de ouders).

Anderzijds bevat de groepsgeest een enorme efficiëntie. Alle grote werkers uit het dierenrijk houden er een overstijgende moraal aan over; mieren, bijen, wezens die zichzelf opofferen voor het grotere goed. Zo’n mentaliteit zorgt voor de bouw van kathedralen en pantheons; in de huidige wereld zijn dat de kickstarters en Music for Lifes, waar onze inzet niet langer fysiek, maar financieel is.

Waar het bij de tijdgeest om draait, is geen goed of fout, maar macht. Het is de gemakkelijkste route om je aan te sluiten bij een heersend ideeëngoed, het vergt de minste inspanning. Alleen al daarom moet je kritisch zijn. Wiens goed wordt er gediend en waarom?

Ik kijk al uit naar de dag dat je op de barricade zult staan te roepen. ‘Kijk! Kijk, zulk onrecht!’ En of dat nu tégen of voor de dan heersende tijdgeest is, dat moet jij dan maar beslissen. Tegen dan ben ik wellicht nog wat trager.

liefs,

je papa

*In de spiegelproef wordt een kind zonder dat het dat doorheeft gemarkeerd met een plek of stip. De plek is zodanig aangebracht dat het kind deze alleen kan zien via het spiegelbeeld. Vervolgens wordt het kind voor een spiegel geplaatst en gekeken of het doorheeft dat de plek zich op het eigen lichaam bevindt.

Kinderen slagen doorgaans pas voor spiegelproef als zij ongeveer 2 jaar oud zijn. Dat is aangetoond met een rougetest: ze wrijven een veegje rouge waarvan ze nog niet wisten dat het er zat, met de hand weg als ze voor de spiegel staan. Kinderen die de rougetest volbrengen blijken vaker de woorden ‘ik’ en ‘mij’ te gebruiken dan kinderen die dat niet doen. (Wikipedia)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s